Otake – Nguyên tắc 20: Đừng bám vào quân đã hết tác dụng
(Don't cling to stones that have served their purpose — sách trang 160–167, PDF trang 84–87)
Ghi chú học cá nhân, không chia sẻ. Phần giải thích là lời của mình, không phải bản dịch. Đọc nguyên văn trong PDF. Bấm số Dia để xem hình.
1. Ý chính
Phân biệt hai loại quân: - Quân then chốt (要石): quân giữ nhóm, cắt đối phương. Mất nó là mất lớn, nên phải giữ. - Quân đã xong việc (カス石, "quân bã"): quân đã buộc đối phương đáp, hoặc nằm sát tường địch và không còn tác dụng. Hãy bỏ nó không tiếc.
Người yếu ngại thí quân, nên cứ cố cứu quân bã và tự tạo gánh nặng. Ngược lại, khi bắt quân của đối phương thì hãy bắt quân then chốt, đừng bắt quân bã.
Weaker players dislike sacrificing stones, but clinging to useless stones can handicap your overall strategy.
Otake, PDF tr. 842. Đề bài: Đen đi. Sau 1–5 có một nước Đen phải đi
3. Atari rồi bỏ (Dia. –)
- Dia. : atari. Đen phải atari S17, Trắng nối R18. Có người ngại vì sau này Trắng ăn được ở a (S16).
- Dia. : Trắng tiên thủ. Đen bỏ atari thì Trắng gạt S16 tiên thủ, Đen phải giữ S15.
- Dia. : Trắng hậu thủ. Sau Dia. , Trắng muốn ăn quân S17 thì mất lượt (S16, S15, T17). Quân S17 đã xong việc (làm cho nước ăn của Trắng thành hậu thủ), nên bỏ không tiếc.
4. Quân chỉ để buộc đối phương đáp (Dia. –)
- Dia. : vai trò có hạn. Đen S5 chỉ để buộc Trắng ăn T3. Xong rồi thì quân này hết dùng.
- Dia. : vô nghĩa. Đen cố cứu bằng S6, Trắng cắt Q6 và Đen phải đánh khó. Cứu quân tam giác S5 tốn công hơn giá trị của nó.
- Dia. : đúng. Nối chéo Q7 giữ điểm cắt. Trắng muốn ăn quân S5 thì hậu thủ (a, b, c). Chức năng của quân S5 là làm cho nước Trắng a thành hậu thủ.
5. Quân then chốt thì phải giữ (Dia. –)
- Dia. : tiên thủ, nhưng… 1–5 là hình quen. Đen atari S4 (6) định đi chỗ khác sau 7, nhưng đáng ngờ.
- Dia. : quá lớn. Trắng ăn S4 (S3, T4) thì nhóm Trắng yên hẳn. Quân S4 không phải quân bã mà là quân then chốt.
- Dia. : hậu thủ, nhưng… Thay vì 6 ở Dia. , Đen nên xuống S3. Mất lượt, nhưng nhắm đánh nhóm Trắng sau này.
- Dia. : nối ở đâu? 1–8 là một phần định thức. Đen có hai điểm cắt, nối chỗ nào?
- Dia. : giữ một quân. Đen nối S3, tin rằng không thể bỏ quân tam giác S4. Đúng.
- Dia. : giúp Trắng. Đen nối Q3 thì Trắng S3, T4 làm yên nhóm ngay. Rõ ràng quân S4 là then chốt.
6. Nước buộc là quân nhẹ (Dia. –)
- Dia. : nước buộc. Trắng dòm R9 là tiên thủ. Những nước buộc như vậy là quân nhẹ, đi để sau này có thể có ích. Đối phương đáp rồi thì nó đã xong việc. Đừng lo nó trông yếu và cô đơn.
- Dia. : sai lầm. Trắng R11 để cứu quân R9 là bám vào quân bã, tự tạo gánh nặng, và mời Đen đánh gắt R13.
Once the opponent answers them, they have served their purpose.
Otake, PDF tr. 867. Bắt quân then chốt, bỏ quân bã (Dia. –)
- Dia. : Đen đi. Đi theo bản năng, không suy nghĩ.
- Dia. : sai. Đen đôi atari P4 là sai. Hai quân Trắng tam giác (O3, P3) không phải then chốt, Trắng vui lòng bỏ chúng (P5).
- Dia. : quân then chốt. Đen atari P5, chắc chắn bắt được quân then chốt (Q5–Q4). Bài này trông dễ, nhưng rất nhiều người sẽ đi Dia. trong ván thật.
- Dia. : Trắng đi. Khó hơn. Trắng xử lý nước cắt O14 của Đen thế nào?
- Dia. : đánh khó. Trắng atari P14 là đúng ý Đen. Sau 2–4, Trắng có nhóm yếu ở cả hai bên.
- Dia. : khôn hơn. Giá trị của một nhóm không tính bằng số quân. Trắng thí cả bốn quân bám vào tường Đen, đổi lại xây thế ngoài (O13, P13, Q13, R13). Sau 8, Đen bỏ nhiều nước mà được tương đối ít.
The usefulness of a group is not determined by the number of stones in it.
Otake, PDF tr. 878. AI hiện đại nói gì? (KataGo b18, luật Nhật, komi 6.5)
"Đen dẫn" càng cao càng tốt cho Đen, càng thấp càng tốt cho Trắng.
| Thế | Nước | Đen dẫn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Đề bài (Đen) | S17 (atari, sách) | −0.6 | ✔ thuộc nhóm tốt nhất (ngang nước AI chọn F15) |
| Dia. (Đen) | S3 (xuống, sách) | 12.7 | ✔ nhỉnh hơn 0.2 |
| S4 (atari, Dia. ) | 12.5 | ||
| Dia. (Đen) | S3 (nối giữ S4, sách) | −0.5 | ✔ AI chọn đúng nước này, hơn 0.3 |
| Q3 (Dia. ) | −0.8 | ||
| Dia. (Đen) | P5 (bắt quân then chốt, sách) | 21.5 | ✔ AI chọn đúng nước này |
| P4 (đôi atari, Dia. ) | −5.7 | kém 27 điểm! | |
| Dia. (Trắng) | O13 (thí bốn quân, sách) | 12.5 | ✔ AI chọn đúng nước này |
| P14 (atari cứu, Dia. ) | 16.2 | kém 3.7 |
⇒ AI đồng ý cả năm thế. Hai bài tập cuối sách cho thấy rõ nhất: đôi atari "theo bản năng" ở Dia. mất 27 điểm, cố cứu quân bã ở Dia. mất 3.7 điểm. Đây là nguyên tắc AI xác nhận mạnh nhất cả cuốn.
9. Gắn với lỗi của mình (tổng kết cả sách)
- Ván 91105859, nhóm L9–K9 lẽ ra phải được xem là quân bã từ sớm (chỉ dùng để gây phiền cho Đen) hoặc được cứu dứt khoát. Mình để nó lơ lửng, không bỏ cũng không cứu, nên vừa mất nhóm vừa mất lượt.
- Câu hỏi mới cho checklist, đặt trước bước "nhóm mình yếu": "Nhóm này là then chốt hay quân bã?"
- Then chốt (giữ nhóm lớn, cắt đối phương) → cứu.
- Quân bã (đã buộc đối phương đáp, sát tường địch) → bỏ, lấy tiên thủ đi nước lớn.
- Khi bắt quân của đối phương: bắt quân then chốt, đừng tham bắt quân bã (Dia. –).
10. Tự kiểm tra
1. Đề bài: vì sao Đen phải atari S17 dù sau này Trắng ăn được?
Không atari thì Trắng gạt S16 tiên thủ (Dia. ). Có atari thì nước ăn của Trắng thành hậu thủ (Dia. ). Quân S17 đã xong việc, mất nó không tiếc.2. Dia. –: vì sao quân S4 không được bỏ?
Nó là quân then chốt: nếu Trắng ăn được, nhóm Trắng yên hẳn (Dia. ). Đen nên xuống S3 giữ nó, chấp nhận hậu thủ (Dia. ).3. Dia. : Đen atari ở P4 (đôi atari) hay P5?
P5: bắt quân then chốt (Dia. ). Đôi atari P4 chỉ bắt quân bã, Trắng vui lòng bỏ (Dia. ).4. Dia. : Trắng đối phó nước cắt O14 thế nào?
Thí cả bốn quân bám vào tường Đen, xây thế ngoài bằng O13, P13, Q13, R13 (Dia. ). Cứu bằng atari P14 thì Trắng có hai nhóm yếu (Dia. ).Hết sách. Quay lại mục lục để ôn các nguyên tắc.