Otake – Nguyên tắc 2: Dùng quân điểm sao linh hoạt

(Be flexible in deploying the star point — sách trang 10–17, PDF trang 9–12)

Ghi chú học cá nhân, không chia sẻ. Phần giải thích là lời của mình, không phải bản dịch. Đọc nguyên văn trong PDF. Bấm số Dia để xem hình.

1. Ý chính

Thường nói "tiểu mục (3-4) thiên về đất, điểm sao (4-4) thiên về thế", nhưng đừng để câu đó trói tay. Quân điểm sao vẫn lấy đất được. Hãy nhìn các quân xung quanh rồi chọn: lúc lấy đất, lúc xây thế, lúc tấn công.

The important thing is not to let yourself be bound by preconceptions.
Otake, PDF tr. 9

2. Đề bài: Đen đi, chỉ xét góc trên-phải

Đề bài: Đen đi. Trắng R14 vừa áp sát quân điểm sao Q16

Trắng áp sát (掛かり) quân điểm sao Q16 bằng R14.
Góc trên-trái: Trắng D17 + F16 khá vững. Đen D15, C11 nằm phía dưới.
Câu hỏi: Đen nên giữ góc lấy đất, hay kẹp (挟み) để tấn công R14?

Tự nghĩ trước khi đọc tiếp.

3. Kế hoạch 1: củng cố góc

a) Đen O16, cách bình thường nhất (Dia. –)

Dia. 1: củng cố góc

Đen 1 (O16) đỡ góc từ phía trên. Trắng 2 (S16) trườn xuống góc, Đen 3 (R17) chặn, Trắng 4 (R11) mở ra cạnh phải để có gốc.
Đen 3 làm góc chắc. Bây giờ cạnh trên dễ thành đất Đen.

Tiếp theo Đen mở K17 (Dia. ) là có khung đất ở cạnh trên. Quân tam giác R17 làm được việc này: nó bịt góc, nên đất phía sau chắc chắn. Đây là ví dụ quân điểm sao lấy đất sớm.

b) Nếu Trắng không trao đổi a–b mà đánh luôn Q10 (Dia. –)

Dia. 3: Trắng bỏ trao đổi a–b, đánh luôn Q10

Khác Dia. ở chỗ Trắng không trườn ở a (S16) để Đen chặn ở b (R17), mà mở luôn Q10. Kết quả: góc Đen vẫn để hở, Trắng còn chui 3-3 được về sau.

Dia. 4: tham đất → mất đất

Dia. 5: giữ góc cũng không được nhiều

Dia. 6: tấn công hai quân Trắng

Dia. : tham đất, mất đất. Đen mở K17 để mong lấy góc to. Nhưng góc còn hở, nên Trắng chui 3-3 (R17) và sống trong góc (đến 8). Đen không lỗ vì được thế bên ngoài, nhưng đất mất sạch.
Dia. : giữ góc cũng không được nhiều. Đen tự bịt góc ở S16 (điểm a của Dia. ) thì Trắng mở chặn ở M17. Cạnh trên hẹp, đất Đen nhỏ.
Dia. : chiến lược tốt. Đừng tham đất trước mắt. Đen R8 đe dọa hai quân Trắng R14 + Q10 (chúng chưa có gốc). Mở K17 (a) vẫn được, nhưng hướng tấn công tốt hơn.

Black does not suffer a loss in this result, as he secures outside influence, but his territory is destroyed.
Otake, PDF tr. 10

the important thing is not to be greedy for immediate territory.
Otake, PDF tr. 10

Bài học: sau Dia. , góc Đen còn hở 3-3 nên khó lấy đất. Đừng cố. Quay sang dùng sức mạnh của Q16 + O16 để tấn công quân Trắng.

4. Kế hoạch 2: kẹp

a) Kẹp ở R10 (Dia. –)

Dia. 7: kẹp

Kẹp R10 vừa tấn công R14, vừa hợp với tính chất thế của quân điểm sao. Còn nhiều kiểu kẹp khác (xem nguyên tắc 3).

Nếu Trắng nhảy ra P14 (Dia. ) thì Đen O16 vừa công vừa thủ. Đen rất hài lòng.

b) Trả lời chuẩn: Trắng chui 3-3, Đen nhường góc lấy thế (Dia. )

Dia. 9: nhường góc, lấy thế

Invading the corner is considered the standard answer to the pincer.
Otake, PDF tr. 11

Đến 10 là định thức. Trắng sống trong góc. Đen bịt quân R14 lại và có thế hướng ra cạnh phải và trung tâm. Quân kẹp R10 nằm đúng trong vùng thế đó, nên càng có giá trị.

c) Kẹp gần R12 (Dia. –)

Dia. 10: kẹp gần

Dia. 11: không cần nước a

Đen cũng hay kẹp gần ở R12. Trắng chui 3-3 giống hệt đến 9. Nhưng lần này Đen không cần bỏ thêm nước a (Q14) như nước 10 ở Dia. . Quân R12 đã sát R14 nên quân này hết đường sống.

5. Sau khi Trắng chui 3-3: chặn hướng nào? (Dia. –)

Dia. là thế của Dia. xoay 90°: Đen có Q16 + Q14 (dọc cạnh phải) và R10, Trắng có O17 + K16 ở cạnh trên. Trắng chui R17, Đen bò Q17, Trắng Q18. Đen chọn một trong hai hướng:

Dia. 12: Trắng chui 3-3 (thế Dia. 4 xoay 90°)

Chặn ở	Mục đích	Khi nào	Dia
P18 (chặn phía cạnh trên)	Lấy thế, bỏ đất góc	Muốn xây thế. Bắt buộc khi Đen chưa có quân mở ở cạnh phải	Dia. , ,
R16 (chặn phía cạnh phải)	Lấy đất cạnh phải	Đã có quân ở cạnh phải làm chỗ dựa (R10, hoặc P10 + R10)	Dia. ,

Dia. 13: chặn P18, lấy thế

Dia. 14: áp S14 nhốt Trắng

Dia. : Đen chặn P18 (1), cắt Trắng góc khỏi O17, chấp nhận mất góc. Trắng 4 (S15) trườn ra cạnh phải.
Dia. : Đen áp S14 (1) để nhốt Trắng vào góc. Đen được chút đất cạnh phải, nhưng cái chính là thế toàn bàn.

Dia. 15: chặn R16, lấy đất

Dia. 16: không có chỗ dựa → bắt buộc P18

Dia. 17: có chỗ dựa → lấy đất

Dia. : Chặn R16 (2), dựa vào quân tam giác R10 để lấy đất cạnh phải. Đến 5 là định thức.
Dia. : Không có quân Đen quanh a (R10). Nếu chặn phía phải thì nhóm Đen không có gốc ở cạnh phải. Vì vậy Đen bắt buộc chặn P18 (4), cắt Trắng khỏi O17.
Dia. : Đã có hai quân tam giác P10 + R10 nên lấy đất là tự nhiên. Chặn R16 (4).

In this position, Black has no extension around 'a', so intercepting at 4 is an absolute must.
Otake, PDF tr. 12

Quy tắc rút ra: chặn về phía có quân mình làm chỗ dựa thì được đất. Phía nào không có chỗ dựa thì đừng chặn về phía đó. Lúc ấy hãy lấy thế và cắt đối phương khỏi quân của họ.

6. AI hiện đại nói gì? (KataGo b18, luật Nhật, komi 6.5)

Đề bài (Đen đi): chênh lệch so với nước AI thích nhất.

Nước	Kế hoạch	Đen dẫn	Kém nước tốt nhất
R15 (AI chọn: áp vào quân áp sát)	–	−0.1	0
O16	Kế hoạch 1 (sách)	−0.4	0.3
R10	Kẹp (sách)	−0.6	0.5
R12	Kẹp gần (sách)	−0.6	0.5
R8	Kẹp xa	−0.8	0.7

⇒ Cả hai kế hoạch của sách đều chỉ kém AI ≤ 0.5 điểm, tức là đều tốt. Đúng tinh thần "linh hoạt": không có một nước duy nhất đúng.

Sau khi Trắng chui 3-3: chặn P18 hay R16? (chỉ đặt quân ở góc này, các góc khác để trống)

Thế	Sách nói	P18	R16	AI nghiêng về
Dia. (có R10)	Cả hai được	0.0	0.2	Ngang nhau ✔
Dia. (không có R10)	Phải P18	−11.9	−11.0	R16, hơn 0.9 ✘
Dia. (có P10 + R10)	Nên R16	11.1	10.3	P18, hơn 0.8 ✘

(Số là "Đen dẫn" sau nước đó. Ở Dia. /17 số lệch nhiều so với 0 vì thế cờ tự dựng có số quân không cân.) - Dia. và 17 có chênh dưới 1 điểm và AI chọn ngược sách. Lý do có thể là thế cờ thử chỉ có một góc, khác thế thật trong sách. - Kết luận cho mình: quy tắc "chặn về phía có chỗ dựa" là cách nghĩ đúng để chọn hướng. Nhưng chênh lệch giữa hai hướng nhỏ, nên đừng coi là luật cứng. Điều quan trọng hơn là đi hết định thức cho đúng và nhóm của mình có gốc.

7. Gắn với checklist và lỗi của mình

Ván 91105859, mình hay ứng sát đối phương. Nguyên tắc 2 nhắc: trước khi đáp lại một nước áp sát, hãy hỏi "quân của mình ở đâu? mình muốn đất hay thế ở góc này?"
Bước "nhóm địch yếu" trong checklist: Dia. và Dia. là ví dụ đẹp. Hai quân Trắng chưa có gốc thì tấn công chúng, đừng vội lấy đất.

8. Tự kiểm tra

1. Ở Dia. , vì sao sau đó Đen dễ lấy đất cạnh trên?

Vì Trắng trườn S16 và Đen chặn R17, góc Đen đã bịt kín. Đất phía sau chắc chắn, nên mở K17 là có khung đất.

2. Ở Dia. (Trắng không trườn, đánh luôn Q10), vì sao Đen không nên mở K17 lấy đất?

Góc còn hở 3-3. Trắng chui vào sống, Đen chỉ còn thế, đất mất (Dia. ). Nên dùng thế để tấn công hai quân Trắng (Dia. , R8).

3. Trắng chui 3-3, Đen không có quân nào ở cạnh phải. Chặn hướng nào?

Chặn phía cạnh trên (P18), cắt Trắng khỏi quân O17 và lấy thế (Dia. ). Chặn phía phải thì nhóm Đen không có chỗ dựa. AI chỉ nghiêng nhẹ hướng ngược lại (dưới 1 điểm), nên cách nghĩ của sách vẫn dùng được.

4. Kẹp xong, Trắng nhảy ra P14 (Dia. ). Có tốt cho Trắng không?

Không tốt. Đen O16 vừa giữ góc vừa tấn công tiếp hai quân Trắng đang chạy.

Bài tiếp: Nguyên tắc 3: Tìm nước kẹp đúng (sách trang 18, PDF trang 13).